Олунньу 18 күнүгэр «Алмаас» култуура киинигэр Арктика бигэ туруктаах сайдыытыгар анаммыт суолталаах тэрээһин — «Анаабыр улууһа — Хотугу Форум модельнай территорията» диэн төгүрүк остуол буолан ааста. Көрсүһүү үлэ сырыытын чэрчитинэн тэрилиннэ уонна регион кэскиллээх сайдыытын ырытыыга сүрүн былаһаакка буоллулар.
Төгүрүк остуолга федеральнай таһымнаах эксперттэр уонна Арктика боппуруостарынан идэтийэр специалисттар кыттыыны ыллылар: Ольга Викторовна Санарова — «Эн+» хампаанньа тас коммуникацияларга департаменын дириэктэрэ, Климаты харыстыыр Арассыыйатааҕы партнерство бэрэссэдээтэлэ. Владимир Николаевич Васильев — «Хотугу форум» аан дойдутааҕы тэрилтэ толоруулаах дириэктэрэ, Арассыыйа Федерациятын Судаарыстыбаннай Сэбиэтин «Туризм» хайысхатынан хамыыһыйатын чилиэнэ.
Онлайн сибээс нөҥүө: Татьяна Николаевна Меньшикова — Арассыыйа Судаарыстыбаннай Сэбиэтин «Туризм» хайысхатынан хамыыһыйатын аппаратын салайааччыта.
Алексей Жирухин — биллэр блогер-айанньыт, Арктика амбассадора, «Путешествия со смыслом» бырайыак ааптара.
Тэрээһин сүрүн түгэнинэн «Анаабыр национальнай (долган-эбэҥки) улууһа (оройуона)» муниципальнай оройуон официальнайдык Хотугу Форум модельнай территориятын статуһун ылыыта буолла.
Бу үрдүк статус улуус маннык хайысхаларга бастыҥ көрдөрүүлээҕин туоһулуур:
- ХотугууоннаАрктика сирдэрин бигэ туруктаах сайдыытын бырагыраамаларын олоххо киллэрии.
- Тыйыс айылҕалаах сиргэ саҥа технологиялары уонна ньымалары туһаныы».
- Аҕыйахахсааннаахтөрүт олохтоох норуоттар култуурунай нэһилиэстибэлэрин харыстааһын уонна сайыннарыы.
Көрсүһүү кыттыылаахтара аан дойдутааҕы бииргэ үлэлээһин кэскилин, климат уларыйыытын боппуруостарын уонна регион туризмын кыаҕын сиһилии дьүүллэстилэр. Федеральнай экспертэр Анаабыр улууһа Арктика таһымыгар холобур буолар кыахтааҕын бэлиэтээтилэр.
Олохтоох нэһилиэнньэ эмиэ туора турбата, дьон бэйэлэрин ыйытыыларын биэрдилэр, санааларын үллэһиннилэр.
«Эн+» хампаанньа уонна «Хотугу форум» бэрэстэбиитэллэрэ нэһилиэнньэ олоҕун хаачыстыбатын тупсарар уонна Арктика уйан экосистематын харыстыыр сыаллаах улуус көҕүлээһиннэрин салгыы өйүүргэ бэлэмнэрин биллэрдилэр. Бу хардыы Анаабыр сирэ-уота аан дойду таһымыгар биллэригэр уонна инвестициялары тардарыгар улахан суолталаах.
Төгүрүк остуол кэннэ дьон-сэргэ болҕомтотугар 1995 сыллаахха уһуллубут «Сокровища Анабара» («Анаабыр кылааттара») диэн документальнай киинэни көрдөрдүлэр. Бу киинэ — судургу эрэ кадрдар буолбакка, биһиги хотугу кыраайбыт устуоруйатын, үгэһин уонна дьонун-сэргэтин тыыннаах мэҥэтэ буолар.
Киинэ сүрүн ис хоһооно — Анаабыр тыйыс айылҕатын кытта биир ситимнээх олох. Кадрдар нөҥүө туундара көс ыалларын олохторо-дьаһахтара сиһилии арыллар. Сааскылаахха буолан ааспыт таба сүүрдүүтүн кэрэ-бэлиэ түгэннэрэ, «Байанай» ыһыаҕын үөрүүлээх кэмнэрэ көрөөччүгэ ол кэмнээҕи күүстээх дууһаны уонна сомоҕолоһууну тиэртилэр.
Киинэҕэ ол кэмнээҕи олох хас биирдии хайысхата табыллан көрдөрүллүбүт:
Үөрэх уонна иитии: Бастакы оҕолор интэринээттэрин үлэтэ, кырачааннар олохторо.
Төрүт дьарык: Сайыннары-кыһыннары булт-алт эгэлгэтэ, айылҕа биэрэр баайын таба туһаныы.
Тэрилтэлэр уонна тутуу: Кырса иитиитин ферматын үлэтэ, дьиэ-уот тутуутун хаамыыта уонна Эбэлээх бөһүөлэгин урукку дьүһүнэ.
Ол кэмнээҕи дьон таҥаһа-саба, туттар тэриллэрэ — ити барыта бүгүҥҥү эдэр көлүөнэҕэ төрүт култуурабыт хайдах сайдан кэлбитин көрдөрөр күндү матырыйаал буолар.
Документальнай киинэ Анаабыр улууһун тыйыс усулуобуйатын: күүстээх тыаллары, тымныылары чахчы баарынан көрдөрөр. Бу усулуобуйаҕа олорор, үлэлиир уонна айар-тутар дьон хорсун санаалара киинэ сүрүн идиэйэтин курдук ааһар.
«Сокровища Анабара» киинэни көрүү — бу ааспыт кэмҥэ айан курдук буолла. Киинэ ааптардара ол кэмнээҕи олох кэрэтин, ыарахаттарын уонна дьонун үйэтитэн кадырга хаалларбыттара — Анаабыр улууһун кырдьык да күндү кылаата буолар. Бу киинэни көрүү төрөөбүт дойдуга тапталы уонна устуоруйаҕа ытыктабылы иитэр суолтата муҥура суох.
Мария Яроева