Хоту дойду ыччата дьиэтиттэн, төрөөбүт дойдутуттан тэлэһийэн ыраах, киин куоракка үөрэнэ, үлэлии кэллэҕинэ түмсэр сирдээх дуо? Кинилэргэ манна хайдах, тугунан көмөлөһөллөрүй, өйөбүлү оҥороллоруй? Мин итинник ыйытыылардаах Камелия Гаврильеваҕа төлөпүөннүүбүн.
Камелия Гаврильева – Анаабыртан Үрүҥ Хайаттан төрүттээх, Дьокуускайга олорор, үлэлиир. 2025 сылтан СӨ аҕыйах ахсааннаах төрүт олохтоох хотугу норуоттар (КМНС) ассоциацияларын ыччакка сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ.
—Камелия, хотуттан кэлэр ыччаттар төһө түмсүүлээххитий?
—Хоту дойду ыччаттара наһаа көхтөөхтөр, түргэннэр-тарҕаннар, үлэҕэ-хамнаска ылыстылар да, ымпыгар-чымпыгар тиийэ оҥороллор, эппиэтинэстээхтэр. Тобуллаҕас толкуйдаахтар. Үлэҕэ-хамнаска өрүү эрэллээх, бигэ тирэх буолаллар. Итинник дьонноох-сэргэлээх буоламмыт ыччат сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ буоларга сөбүлэспитим.
—Онтон дойдугуттан, Анаабыртан, кэлэр ыччаттары көрсөр түмсүүлээххит дуу? Кинилэргэ хайдах, тугунан көмөлөһөҕүт?
—Түмсүү баар. Биллэн турар, сибээһи хайдах кыалларынан тутабыт. Холобур, “Долганочка” ансаамбыллаахпыт. Ыллыыр, үҥкүүлүүр кыргыттар, уолаттар онно сылдьаллар. Билигин сыыспат буоллахпына, ырыаһыттары, үҥкүүһүттэри кытта уопсайа 15-16 ыччат онно баар. Бу үлэлиир да, үөрэнэр да ыччаттар. Маны сэргэ, биллэр-көстөр ааттаах-суоллаах “Гулун” ансамбльга сылдьаллар. Спортсменнарбыт бэйэлэрэ түмсүүлээхтэр. Онон тэрээһиҥҥэ, күрэхтэһиигэ ыҥырдыбыт да кытталлар. Онтон үөрэхтэрин бүтэрбит ыччаттарбыт үлэнэн хааччыллалларыгар болҕомтобутун ууран көмөлөһөбүт.
— Онтон бу СӨ аҕыйах ахсааннаах төрүт олохтоох хотугу норуоттар (КМНС) ассоциацияларын ыччакка сэбиэтигэр төһө элбэх ыччат баарый? Тугунан дьарыктанаҕытый? Туох былааннааххытый?
—Ыччат сэбиэтигэр устудьуон уонна үлэһит ыччаттар, уопсайа 40-тан тахса киһи баар. Хотугу улуустарга баар түмсүүлэри кытта сибээһи ыкса тутан үлэлиибит. Манна үөрэнэр, үлэлиир ыччаттарга тэрээһиннэри, күрэхтэһиилэри, көрсүһүүлэри, уо.д.а. тэрийэбит, ыччаты түмэбит. Граннарга кыттабыт, бырайыактардаахпыт, араас тэрээһиннэрдээхпит.
Холобур, сотору ыччат баалын оҥоруохтаахпыт. Хас биирдии улуустан ааспыт сылга көхтөөхтүк үлэлээбит иккилии ыччаты бэлиэтиэхпит. Итинник эдэрдэри хамсатар, көҕүлүүр дьоммутун түмэн иһэбит.
Муус устарга “Эдэр лиидэр оскуолата” ыытыллар. Манна инники күөҥҥэ сылдьар ыччаттар, устудьуоннар кыттыыны ылыахтара. Бу кинилэр айар-тутар, толкуйдуур дьоҕурдарын сайыннаралларыгар көмөлөөх.
Маны сэргэ, өрөспүүбүлүкэҕэ ыччат сугулаана күүтэр. Бу эдэрдэр санааларын, тобулбут толкуйдарын сайыннаралларыгар уонна ону олоххо киллэрэллэригэр, ыччаты сомоҕолуурга көмөлөһөр үөрэтэр былаһаакканан буолар. Биһиги манна ыччаттар төрөөбүт тылларынан-өстөрүнэн холкутук саҥара-иҥэрэ үөрэнэллэрин курдук, “Араатар ускуустубата” диэн ыыттарыахпытын баҕарабыт. Үөрэнэн баран күрэхтэһэллэрэ интэриэһи тардыа дии саныыбыт.
Ити курдук, тэрээһиннэргэ, пуорумнарга ыччаттарбытын тиһиктээхтик кытыннарабыт. Ахсынньыга Санкт-Петербурга норуоттар икки ардыларынааҕы “Арктика: настоящее и будущее” пуорумҥа эмиэ кыттыбыппыт. Кыттан, көрөн-истэн, үөрүйэхтээх дьонтон сүбэ-ама ылан элбэххэ үөрэнэбит, ону үлэбитигэр туһанабыт.
—Камелия, Дьокуускайга тэрийбит тэрээһиннэргититтэн тугу бэлиэтиэҥ этэй? Ыччат тугу биһириирий?
—Уопсайынан “көмөлөөтөххө көмүөл мууһа кыайтарар” дииллэрин курдук, А.Е.Кулаковскай аатынан норуоттар доҕордоһууларын дьиэтин кытта көмөлөөн, кыттыһан хотугу норуоттар төрүт оонньууларыгар күрэхтэһиини ыыппыппытын ыччаттар олус сөбүлээбиттэрэ. Кыттарга сайаапка элбэх этэ эрээри, сэттэ эрэ хамаанданан күрэхтэһии ыытыллыбыта. Манна хотугу ыччат өбүгэлэрин төрүт оонньууларын билэллэрин уонна сатыылларын көрдөрбүттэрэ. Холобур, наартаны үрдүнэн ойуу да буоллун, маамыктаны да быраҕыы буоллун, уо.д.а. элбэх этэ. Онтон атын улуустар ыччаттара хотугу норуоттар төрүт оонньууларын билэ-көрө сатыыллара, кытталлара биһигини олус үөрдэр. Уопсайынан, маладьыастар, адьас ылсан, түргэнник үөрэнэн иһэллэрэ сөхтөрөр. Билиэхтэрин-көрүөхтэрин баҕараллара саныырга астык, киһи киэн туттар. Ол иһин, бырайыак суруйан граҥҥа кыттар былаанаахпыт. Кэҥэтэн, элбэх хамаанда кыттарын ситиһэр туһуттан.
— Дьокуускайга үгэс буолбут сылын аайы ыытыллар норуот маастардарын сэлэлээн хаамыылара буолуоҕа. Манна хотугу улуустар ыччаттара кыттаҕыт дуу?
—Урут ассоциацияларбытын кытта кыттар этибит. Быйыл ыччаттар сэлэлээн хаамарга сайаапка биэрбиппит. Онон турунан бэлэмнэнэ сылдьабыт.
—Анаабыртан төрүттээх ытык дьоҥҥутун кытта сибээһи тутаҕыт дуо?
—Дойдубутуттан төрүттээх кырдьаҕастарбыт манна түмсүүлээхтэр. Кинилэри кытта сибээһи тутабыт. Кыргыттар кинилэртэн иискэ, оҕуруо тигиитигэр үөрэнэбит. Сиэри-туому тутуһарга, ойуу-оһуор суолтатын кинилэртэн ыйыталаһабыт, билэбит. Уран тарбахтаахтарбытын кытта кыттыһан, кинилэр салалталарынан, сүбэлэринэн байыастарга сылаас буоллун диэн андаатар тириититтэн курдары тикпиппит. Маны таһынан, ытык кырдьаҕастарбыт дойдуларыттан от хомуйан, харысхал оҥорон ыыталлар. Кинилэр байыастары кытта тиһиктээхтик үлэлэһэллэр.
Ити курдук, Анаабыр кыыһа Камелия Гаврильева үлэ-хамнас туһунан билиһиннэрдэ. Кини түмсүүлээх буоллахха элбэҕи кыайа-хото тутаргын, көхтөөх буоллаххына элбэҕи ситиһэргин бэлиэтиир.
Сэһэргэстэ Сардаана Баснаева
Хаартыскалар: Камелия Гаврильева тиксэриилэрэ